2-7-1 روش کرپیچ26
2-7-2 زمان تمرکز به روش کالیفرنیا26
2-7-3 روش چاو26
2-7-4 روش جیاندوتی27
2 -8 پدیده های ژئومورفولوژی27
2 -8 -1 خط الراسها27
2 -8- 2 دامنه27
2 -8-2-1 انواع دامنه ها28
2 -8 -2-2 بریدگی شیب یا تغییر ناگهانی شیب دامنه ها29
2 -8-2-3 پرتگاه ها29
2 -8-2-4 فرسایش دامنه ها29
2 -8-3 مخروط افکنه31
2 -8-4 دلتا31
2-9 دره های کارستی32
2 -10 غار33
2-11 نگرش سیستمی در ژئومورفولوژی33
2-12 مورفومتری (ریخت سنجی)34
2-13 سیستم فرسایش رودخانه ای34
2 -14 ژئومورفولوژی34
2 -14-1 مئاندر35
2-14-2 کانیون35
2 -14-3 دره رود35
2 -14-4 آبشار36
2 -14-4-1 طرز تشکیل آبشار36
2 -14-4-2 انواع آبشار37
2-15 نقشه ژئو مورفولوژی38
2-16 برنامه ریزی ژئومورفیک38
2-17 مرفولوژی39
2-18 هیدروژئومورفولوژی39
2-19 رسوب40
فصل سوم : ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق
3-1 موقعیت42
3-2 تقسیم بندی حوضه به زیر حوضه ها و واحد های هیدرولوژیکی مناسب44
3-3 زمین شناسی و چینه‌شناسی46
3-4 خاک50
3-5 تعیین خصوصیات فیزیوگرافی53
3-5- 1 مساحت و محیط53
3-5-2 پستی و بلندی53
3-5-2-1 حداقل و حداکثرارتفاع حوضه55
3-5-2 -2 ارتفاع متوسط حوضه55
3-5-2 -3 ارتفاع با بیشترین سطح (مد ارتفاعی)55
3-5-2 -4 ارتفاع میانه56
3-5-2 -5 توزیع ارتفاع نسبت به سطح و هیپسومتری حوضه58
3-5-3 شیب حوضه60
3-5-3 -1 شیب متوسط حوضه61
3-5-3- 2 تعیین سطح کلاس های شیب و تهیه جداول توزیع شیب با سطح و منحنی62
3-5-4 شبکه هیدروگرافی63
3-5-4-1 شکل شبکه هیدروگرافی یا شبکه زهکشی65
3-5-4-1-1 رتبه آبراهه ها یا ترتیب آبراهه ها65
3-5-4-1-2 نسبت انشعاب یا ضریب دو شاخه شدن65
3-5-4-1-3 تراکم شبکه آبراهه ها یا تراکم زهکشی65
3-5-5 پروفیل طولی آبراهه اصلی69
3-5-6 شیب آبراهه اصلی69
3-5-7 زمان تمرکز71
3-5-7- 1 رابطه برانزبای – ویلیامز71
3-5-7- 2 روش جیاندوتی71
3-5-7- 3 روش کرپیچ71
3-5-7-4 روش چاو (CHAV)72
3-5-7-5 روش کالیفرنیا72
3-5-8 پارامترهای مشخصه شکل حوضه74
3-5-8 -1 ضریب فشردگی 74
3-5-8 -2 ضریب فرم حوضه 75
3-5-8 -3 ضریب گردی 75
3-5-8 -4 ضریب کشیدگی حوضه76
3-5-8 -5 مستطیل معادل76
3-5-8 -6 قطر دایره همسطح76
فصل چهارم : یافته های تحقیق
4-1 اقلیم79
4-1-1 شبکه ایستگاههای هواشناسی و انتخاب ایستگاه مبنا79
4-1 -2 جمع آوری آمار و اطلاعات و انتخاب دوره زمانی مشترک80
4-1 -3 بارش سالانه81
4-1-4 کنترل کیفیت داده¬ها (آزمون همگنی)81
4-1 -5 بازسازی، تکمیل و تطویل آمار82
4-1- 6 بررسی رژیم بارندگی85
4-1-7 گرادیان بارندگی86
4-1-8 مشخصات بارندگی سالانه حوضه و زیرحوضه های آن87
4-1- 9 بررسی تواتر ریزشهای جوی سالانه88
4-1-10 توزیع بارندگی ماهانه90
4-1-11 بارش فصلی91
4-1-12 حداکثر بارندگی 24 ساعته93
4-1-13 دما94
4-1-14 رژیم حرارتی منطقه95
4-1-15 رطوبت نسبی98
4-1-15-1 بررسی رطوبت نسبی در منطقه98
4-1-16 روزهای یخبندان102
4-1-17 ساعات آفتابی و ابرناکی103
4-1-18 ساعات آفتابی103

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-1-19 ابرناکی103
4-1-20 تبخیر و تعرق106
4-1-20-1 تبخیر از طشت107
4-1-20-2 تبخیر و تعرق پتانسیل (ETO )109
4-1-20-3 تبخیر و تعرق حقیقی111
4-1-21 باد112
4-1-21-1 سرعت و جهت باد منطقه113
4-1-22 نوع اقلیم114
4-1-22-1 طبقه بندی اقلیمی دومارتن114
4-1-22-2 طبقه بندی اقلیمی آمبرژه115
4-1-22-3 منحنی آمبروترمیک117
4-2 هیدرولوژی118
4-2- 1 برآورد رواناب سالانه با استفاده از ” روشهای منطقه‎ای “118
4-2 -2 شبکه ایستگاههای هیدرومتری119
4-2-3 انتخاب پایه زمانی مشترک (دوره شاخص آماری)122
4-2 -4 بررسی کیفیت داده های آماری122
4-2-5 بازسازی، تکمیل و تطویل آمار123
4-2 -6 دبی ویژه یا رواناب خالص126
4-2 -7 ضریب رواناب126
4-2 -8 رواناب ماهانه128
4-2 -9 رواناب فصلی131
4-2 -10 رژیم جریان133
4-2 -11 برآورد دبی پایه آبراهه اصلی و زیرحوضه¬ها133
4-2 -12 بیلان آبی135
4-2 -13 ژئوموفولوژی136
4-2 -13-1 چین ها136
4-2 -13-2 گسل ها 137
4-2 -14 بررسی حساسیت کمی سنگها به فرسایش آبی139
4-2 – 14-1 واحد های زمین شناسی با فرسایش پذیری نسبی کم142
4-2 – 14-2 واحدهای زمین شناسی با فرسایش پذیری متوسط142
4-2 – 14-3 واحدهای زمین شناسی با فرسایش پذیری متوسط تا زیاد142
4-2-14-4 واحدهای زمین شناسی با فرسایش پذیری خیلی زیاد142
4-2-15 بررسی منشاء رسوبات و اثرات عوامل جابجائی آنها145
4-2 -16 بررسی نفوذپذیری تشکیلات زمین‌شناسی و تأثیرات کمی وکیفی آن بر منابع آب146
4-2 – 16-1 واحدهای زمین‌شناسی با نفوذپذیری نسبی زیاد146
4-2-16-2 واحدهای زمین‌شناسی با نفوذپذیری متوسط147
4-2-16-3 واحدهای زمین‌شناسی با نفوذپذیری نسبی کم147
4-2-16-4 بررسی پایداری پهنه های لغزشی و ریزشی148
4-2-17 بررسی علل تغییرات ژئومورفولوژی در حوضه شامل علل آب و هوا، تکتونیک و فعالیتهای
انسانی150
4-2- 18 بررسی نقش رسوبزایی هر یک از رخساره های ژئومورفولوژی151
4-2-18-1 تیپ آهکی – سیلتستونی (Kln)151
4-2-18-2 تیپ آهکی (p)154
4-2-18-3 تیپ شیلی-ماسه سنگی (سازند شمشک)156
4-2 – 18-4 تیپ کوارتزیتی-شیلی-سیلتستونی159
4-2-18-5 تیپ فیلیتی – اسلیتی160
4-2- 18-6 تیپ آبرفتی161
. 4-2- 19 بررسی نقش ژئومورفولوژی منطقه در تشدید پدیده های طبیعی163
4-2-19-1 بررسی موارد خاص تأثیرگذار در حوضه (مناطق بهمن گیر، معادن و. . . )163
4-2- 19-2 بررسی پایداری، پهنه های لغزشی و ریزشی163
4-2-20 آبشار167
فصل پنجم : نتیجه گیری، پاسخ به فرضیات و ارائه پیشنهادات
5-1 نتیجه گیری172
5-2 پاسخ فرضیه174
منابع و مأخذ 178
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1مشخصات واحدهای هیدرولوژیک حوضه آبخیز ماسوله44
جدول 3-2 تقسیم بندی گروههای هیدرولوژیک خاک51
جدول 3- 3 گروههای هیدرولوژیکی خاکهای منطقه51
جدول 3-4 ویژگیهای ارتفاعی زیر حوضه و واحدهای هیدرولوژیک حوضه آبخیز ماسوله57
جدول 3- 5 توزیع سطح با ارتفاع کل حوضه57
جدول 3- 6 محاسبه شیب متوسط حوضه و واحدهای هیدرولوژیک آن61
جدول 3-7 محاسبات شیب کل حوضه62
جدول 3- 8 ترتیب آبراهه ها، نسبت انشعاب و تراکم زهکشی واحدهای هیدرولوژیک در حوضه66
جدول 3-9 مشخصات پروفیل طولی زیرحوضه‌های حوضه آبخیز ماسوله70
جدول 3- 10 زمان تمرکز از روشهای مختلف حوضه آبخیز ماسوله73
جدول 3-11 تعیین شکل واحدهای هیدرولوژیک حوضه آبخیز ماسوله77
جدول 4-1مشخصات ایستگاههای هواشناسی شناسایی شده در داخل و اطراف محدوده80
جدول 4-2روابط همبستگی بین بارندگی سالانه ایستگاهها83
جدول 4-3 آمار بارندگی موجود و بازسازی شده ایستگاههای منتخب- دوره آماری 30 ساله84
جدول 4-4 تعیین رابطه گرادیان بارندگی و ارتفاع در محدوده مطالعاتی87
جدول 4-5 مشخصات بارندگی سالانه محدوده مطالعاتی88
جدول 4-6 مقادیر بارش سالانه ایستگاههای منتخب در دوره بازگشتهای مختلف- برحسب میلیمتر89
جدول 4-7روابط بین بارش سالانه ایستگاهها و ارتفاع آنها از سطح دریا در دوره بازگشتهای مختلف89
جدول 4-8 مقادیر بارش سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه¬های آن در دوره بازگشتهای مختلف90
جدول 4-9 مقادیر بارندگی ماهانه و درصد آن در ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله90
جدول 4-10توزیع ماهیانه بارندگی در محدوده مطالعاتی (برحسب میلیمتر)91
جدول 4-11توزیع فصلی بارندگی در محدوده مطالعاتی (برحسب میلی¬متر)92
جدول 4-12 مقادیر حداکثر بارش 24 ساعته ایستگاههای منتخب در دوره بازگشتهای مختلف93
جدول 4-13روابط بین حداکثر بارندگی 24 ساعته و ارتفاع از سطح دریا در دوره بازگشتهای مختلف94
جدول 4-14شاخصهای 5 گانه دمای ایستگاههای منتخب برحسب سانتی گراد95
جدول 4-15متوسط حداکثر دمای ماهانه و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن96
جدول 4-16متوسط حداقل دمای ماهانه و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن97
جدول 4-17میانگین دمای ماهانه و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه¬های آن- درجه سانتیگراد97
جدول 4-18آمار رطوبت نسبی ماهانه و سالانه ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله به درصد99
جدول 4-19متوسط حداکثر رطوبت نسبی ماهانه و سالانه محدوده مطالعاتی- درصد100
جدول 4-20 متوسط حداقل رطوبت نسبی ماهانه و سالانه محدوده مطالعاتی- درصد101
جدول 4-21میانگین رطوبت نسبی ماهانه و سالانه محدوده مطالعاتی- درصد101
جدول 4-22مقادیر تعداد روزهای یخبندان ماهانه و سالانه در ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله102
جدول 4-23 اطلاعات مورد نیاز ایستگاه سینوپتیک رشت جهت تعیین ساعات آفتابی و ابرناکی104
جدول 4-24 مقادیر ساعات آفتابی ماهانه و سالانه محدوده مطالعاتی105
جدول 4-25 آمار تبخیر ماهانه و سالانه ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله- بر حسب میلیمتر107
جدول 4-26 مقادیر تبخیر ماهانه و سالانه از طشت در محدوده مطالعاتی بر حسب میلیمتر108
جدول 4-27 مقادیر تبخیر و تعرق پتانسیل ماهانه و سالانه محدوده مطالعاتی از روش تورنت ویت110
جدول 4-28 محاسبه تبخیر وتعرق حقیقی و بارش موثر ماهانه و سالانه به روش تورنت ویت112
جدول 4-29 مشخصات باد ماهانه و سالانه در ایستگاه سینوپتیک رشت113
جدول 4-30 طبقه بندی اقلیمی بر اساس روش دومارتن115
جدول 4-31 مشخصات جغرافیایی ایستگاههای هیدرومتری مورد مطالعه120
جدول 4-32 آمار آبدهی موجود و بازسازی شده ایستگاههای منتخب برحسب مترمکعب در ثانیه124
جدول 4-33 مقادیر و مشخصات رواناب سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن127
جدول 4-34 مشخصات آبدهی رودخانه ماسوله رودخان در ایستگاه کمادل در دوره شاخص آماری128
جدول 4-35 مقادیر ارتفاع رواناب ماهانه و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن128
جدول 4-36 مقادیر متوسط دبی رواناب ماهانه و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن129
جدول 4-37 مقادیر حجم رواناب ماهانه و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن129
جدول 4-38 مقادیر ارتفاع رواناب فصلی و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن131
جدول 4-39 مقادیر متوسط دبی رواناب فصلی و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن132
جدول 4-40 مقادیر حجم رواناب فصلی و سالانه حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن132
جدول 4-41 مقادیر دبی پایه و حجم معادل آن در حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن134
جدول 4-42 مولفه‎های بیلان آبی حوزه آبخیز ماسوله و زیرحوضه‎های آن136
جدول 4-43 حساسیت نسبی واحدهای زمین‌شناسی به فرسایش در حوضه143
جدول 4- 44 نفوذپذیری نسبی واحدهای زمین‌شناسی درحوضه148
جدول 4-45 مساحت و در صد گسترش رخساره های ژئومورفولوژی162
جدول 4-55 مشخصات عمومی آبشارهای حوضه آبخیز ماسوله169
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3- 1نمودار هیپسومتری کل حوضه59
نمودار 3- 2 منحنی آلتیمتری کل حوضه59
نمودار 3-3 نمودار توزیع کلاسهای شیب کل حوضه62
نمودار 3-4 نمودار تجمعی شیب کل حوضه63
نمودار 4-1منحنی جرم مضاعف ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله82
نمودار4-2 نمودار میانگین متحرک بارندگی ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله-دوره آماری 30 ساله86
نمودار 4-3 بارش متوسط سالانه حوضه و زیرحوضه‎ها88
نمودار4-5 نمودار میله‎ای متوسط بارش ماهانه حوزه آبخیز ماسوله91
نمودار4 -6 بارش فصلی حوزه آبخیز ماسوله92
نمودار 4-7 درصد بارش فصلی حوزه آبخیز ماسوله93
نمودار4-8 نمودار متوسط دمای سالانه زیرحوضه¬های مختلف محدوده مطالعاتی98
نمودار 4-9 رابطه متوسط حداقل دما و متوسط حداکثر رطوبت نسبی ماهانه ایستگاه ماسوله99
نمودار4-10رابطه متوسط حداکثر دما و متوسط حداقل رطوبت نسبی ماهانه ایستگاه ماسوله100
نمودار 4-11رابطه همبستگی بین حداقل دما و تعداد روزهای یخبندان در ایستگاه ماسوله102
نمودار 4-12رابطه همبستگی بین متوسط دما و مجموع ساعات آفتابی ماهانه ایستگاه سینوپتیک رشت105
نمودار4-13نمودار ساعات آفتابی ماهانه محدوده مطالعاتی106
نمودار4-14 نمودار رابطه همبستگی بین تبخیر ماهانه و متوسط دمای ایستگاه تبخیرسنجی ماسوله107
نمودار4-15نمودار مقادیر تبخیر ماهانه از طشت در محدوده مطالعاتی108
نمودار 4-16 تغییرات تبخیر و تعرق پتانسیل ماهانه محدوده مطالعاتی-روش تورنت ویت110
نمودار 4-17 تغییرات تبخیر و تعرق حقیقی ماهانه محدوده مطالعاتی- روش تورنت ویت112
نمودار 4-18گلباد سالانه ایستگاه سینوپتیک رشت114
نمودار4-19محدوده مطالعاتی در اقلیم نمای دومارتن116
نمودار4-20 محدوده مطالعاتی در اقلیم نمای آمبرژه117
نمودار4-21 منحنی آمبروترمیک کل حوزه آبخیز ماسوله117
نمودار 4-22 منحنی جرم مضاعف ایستگاه هیدرومتری کمادول123
نمودار 4-23 نمودار مقایسه مقادیر رواناب سالانه زیر حوضه‎های مختلف حوزه آبخیز ماسوله127
نمودار4- 24نمودار تغییرات ارتفاع رواناب ماهانه حوزه آبخیز ماسوله در ماههای مختلف130
نمودار4- 25نمودار تغییرات دبی رواناب ماهانه حوزه آبخیز ماسوله در ماههای مختلف130
نمودار4- 26 نمودار تغییرات حجم رواناب ماهانه حوزه آبخیز ماسوله در ماههای مختلف130
نمودار4-28 درصد رواناب فصلی حوزه آبخیز ماسوله133
نمودار 4-29 هیدروگراف جریان ماهانه آبراهه اصلی حوزه آبخیز ماسوله135
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
شکل شماره 2-1 طرز تشکیل آبشار37
شکل 4-1 نمایی از یک ساختمان چین خورده137
شکل 4-2 نمایی از درزه های سیستماتیک در لایه های آهکی کرتاسه(منطقه دولی چال)139
شکل 4-3 نمایی از هوازدگی فیزیکی در لایه های شیلی سازند شمشک140
شکل 4-4 نمایی از فرسایش شیاری در دره دولی چال141
شکل 4-5 نمایی لغزش سنگی در رودخانه ماسوله149
شکل 4-6 نمایی از رخساره 75-50 در صد151
شکل 4-7 نمایی از رخساره دامنه های خاکدار152
شکل4-8 نمایی از رخساره رخنمون سنگی کمتر از 25 در صد با فرسایش سطحی و شیاری153
شکل 4-9 نمایی از واریزه های بلوکی153
شکل 4-10 نمایی از رخساره لغزش154
شکل 4-11 نمایی از رخساره توده سنگی155
شکل 4-12 نمایی از رخساره رخنمون سنگی 50-25 در صد157
شکل 4-13 نمایی از رخساره فرسایش سطحی و شیاری158
شکل 4-14 نمایی از رخساره دامنه های خاکدار158
شکل 4-15 نمایی از رخساره رخنمون سنگی 90-75 در صد159
شکل 4-16 نمایی از رخساره رخنمون سنگی 75-50 در صد160

شکل 4-17 نمایی از لغزش در دره دولی چال161
شکل 4-18 نمایی از رخساره مسیل161
شکل 4-19 لغزش در حاشیه شهر ماسوله165
شکل 4-20 آبشار گیلوان رود(گیل اندرو)167
شکل 4-21 آبشارزودل(تروشوم)168
شکل 4-22 آبشار ماسوله رودخان169
شکل 4-23 آبشار لارچشمه169
شکل 4-24 آبشارخرم بو(خربو)170
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه شماره 1-1 موقعیت حوضه ماسوله رودخان14
نقشه شماره 3-1 موقعیت حوضه آبخیز ماسوله در شهرستان ماسوله و استان گیلان43
نقشه شماره 3-2- نقشه پایه حوضه آبخیز ماسوله45
نقشه شماره 3-3 زمین شناسی حوضه ماسوله49
نقشه شماره 3-4 خاک حوضه ماسوله52
نقشه شماره 3-5 نقشه هیپسومتری حوضه آبخیز ماسوله54
نقشه شماره 3-6 شبکه آبراهه های حوضه آبخیز ماسوله64
نقشه شماره 3-7 رتبه بندی حوضه ماسوله68
نقشه 4-1نقشه موقعیت رودخانه‎ها و ایستگاههای هیدرومتری حوزه تالاب انزلی121
نقشه 4-2 نقشه حساسیت نسبی واحدهای زمین شناسی به فرسایش در حوضه144
نقشه 4-3 رخساره های ژئومرفولوژی حوضه165
نقشه 4-4 نقشه پراکندگی آبشارهای منطقه 170
چکیده
این تحقیق با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی همراه با مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و مشاهدات میدانی به بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه پرداخته و به شرح زیر می باشد. حوضه مورد مطالعه با مساحت 46/4195 هکتار جزیی از حوضه آبخیز ماسوله رودخان بوده و از سر شاخه های این حوضه می باشد. واحد های زمین شناسی آن شامل سنگهای دگر گونی پالئوزوئیک و سنگهای رسوبی ژوراسیک و کرتاسه (مزوزوئیک) می‎باشد. پی سنگ شهر ماسوله بر روی سنگهای فیلیتی و اسلیتی قرار گرفته و به جز ارتفاعات منطقه که دارای پوشش مرتعی و دچار تخریب شده اند سایر مناطق زیر پوشش جنگلی و مرتعی است. به لحاظ حساسیت به فرسایش واحد های آهکی پرمین(P) و سنگهای کوارتزیتی واحد (Pzs) در رده کم، سنگهای پالئوزوئیک شامل فیلیت، اسلیت و کنگلومرا در رده متوسط وتناوب آهکهای متوسط تا نازک لایه و سیلتستون کرتاسه (Kln) وسازند شمشک با لیتولوژی شیلی، ماسه سنگی در رده زیاد قرار دارند. از نظر نفوذ پذیری واحد های آهکی و سیلتی کرتاسه و کوارتزیت پالئوزوئیک در رده متوسط، واحد شیلی و ماسه سنگی سازند شمشک، سنگهای دگرگونی پالئوزوئیک (فیلیت، اسلیت و کنگلومرا) و واحد آهکی پرمین در رده کم قرار دارند. به لحاظ پتانسیلهای لغزشی و ریزشی با توجه به شرایط اقلیمی و تکتونیکی حائز اهمیت بوده ودر حاشیه شهر ماسوله پدیده های لغزش و ریزش به وضوح قابل مشاهده است. هم چنین مصالح رسی در محدوده کنار شهرداری ماسوله و مخلوط همگن در ارتفاعات دولی چال و در قسمت غربی ایستگاه هشدار سیل وجود دارد. ژئومورفولوژی منطقه کاملا کوهستانی بوده و شامل 6 تیپ لیتولوژیکی و 18رخساره ژئومورفولوژی شامل رخساره های خاکدار، انواع رخنمونهای سنگی و مناطق ریزشی و لغزشی است. به طور کلی می توان گفت شیب منطقه زیاد بوده و سنگ کف در بستر مسیل ها بالاست هم چنین رخساره های فرسایشی در مناطق بالادست وجوددارد (آندره، دولی چال و خلل دشت) و به همین دلیل به هنگام بارندگی خطر سیل مناطق پایین دست و خصوصا شهر تاریخی ماسوله را مورد تهدید قرار می دهد. در این حوضه شش آبشار وجود دارد که نوع خاک و جنس زمین همراه با شرایط اقلیمی در پیدایش آنها نقش دارند.
واژگان کلیدی: بررسی هیدروژئومورفولوژی، حوضه، آبشار، ماسوله رودخان
مقدمه
با پیشرفت دنیای مترقی و تکنولوژی پدیده فرسایش و رسوب در حوضه های آبخیز یکی از عوامل اصلی محدودیت در روند طبیعی اکوسیستمهای موجود می باشد. بطوریکه امروزه کمتر نقاطی از عرصه های آبخیز را می توان یافت که در معرض تخریب و فرسایش خاک قرار نگرفته باشد. با بررسی بیشتر روی علل مؤثر در وقوع این پدیده دیده می شود که عامل اصلی آن به بهره برداری از طبیعت و در واقع به انسان برمی‎گردد. انسان در زندگی اجتماعی و با افزایش جمعیت روز افزون خود دائم در پی افزایش بهره برداری جهت تأمین نیازهای غذایی و مایحتاج زندگی می باشد، در نتیجه بهره برداری بیشتر از حد توان از اراضی، مدیریت غلط منابع طبیعی باعث ایجاد فرایندهای فرسایشی بسیار شدیدی در سطوح اراضی شده است. .
مطالعات حوضه ماسوله استان گیلان، با هدف بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه با بررسی مباحث مختلف در زمینه اقلیم، زمین شناسی، هیدرولوژی و منابع آبی حوضه صورت گرفته است. در بخش ژئومورفولوژی و بحث فرسایش و رسوب با هدف شناسایی و بررسی اشکال موجود فرسایش حوضه، بررسی علل مؤثر در فرسایش و مقدار کمی و ارزیابی از میزان فرسایش و رسوب خاک به این موارد پرداخته است. با اجرای برنامه های جامع آبخیزداری در مسیر حفاظت آب و خاک، کنترل سیلاب و روانابهای فصلی می توان تا حد قابل قبولی از شدت فرسایش خاک د راین حوضه کاست و از زیان و خطرات ناشی از آن نیز در امان بود. این امر زمانی موفقیت آمیز خواهد بود که با مشارکت و دخالت ساکنین حوضه ها وآموزش های صحیح بهره برداری از منابع نیز توأم باشد. این تحقیق با توجه به موارد فوق به پنج فصل زیر تقسیم می گردد:
فصل اول :کلیات تحقیق
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
فصل سوم : بستر طبیعی تحقیق
فصل چهارم :یافته های تحقیق
فصل پنجم : نتیجه گیری، پاسخ به فرضیات و ارائه پیشنهادات و در نهایت منابع و مآخذ می باشد.
1 -1 بیان مسئله
بررسی جامع حوضه های آبریز از نظر هیدروموفولوژی یک راه حل اساسی برای مدیریت اکوسیستم است که منجربه حفاظت بهتر منابع طبیعی خواهد شد تغییرات کاربری اراضی و نوسانات اقلیمی از جمله عواملی هستند که بر چرخه طبیعی آب در اکوسیستم اثر می گذراند. شیب دامنه هاو طبقه بندی آنها ، شیب بستر، پوشش گیاهی، نوع و شکل زمین و نوع محصول کاشت شده در زمین، رژیم های جریانی و یا نحوه جریان رژیم قشری، رژیم عمقی، رژیم دائمی و فصلی، لیتوژی و ضخامت سازنده ها و نوع سازنده و روان آبهای موجود در یک حوضه به همراه شکل حوضه از جمله مواردی هستند که در هیدرومورفولوژی مورد مطالعه قرار می گیرند.
کشور ایران در مقیاس جهانی با توجه به شرایط موجود ازجمله نوادر سرزمین هایی است که از تواناییها و تنوع های بسیار با ارزشی برخوردار است. به منظور امکان بهره برداری مناسب از این توانایی ها، شناخت محدودیتها و حساسیت های محیط طبیعی در این سرزمین از اهمیت فراوانی برخوردار است. مطالعات ژئومورفولوژی که نتایج دخال فرایندهای زمین شناسی و هیدرولوژی و اقلیم شناسی را منعکس می سازددر این شناسایی نقشی تعیین کننده دارد.
استان گیلان با دارا بودن شرایط خاص جغرافیایی و منحصر به فردخود، بخصوص با دارابودن جنگل های انبوه و بارش فراوان این امکان را بوجود آورده تا حوضه های رودخانه ای بدلیل انواع فرسایش دستخوش تغییر ات شده و به مرور زمان پدیده های ژئومورفولوژی در آن نمایان گردد.
حوضه ماسوله رودخان در غرب گیلان از ارتفاعات کوههای شاه معلم سرچشمه مى‌گیرد و با نام ماسوله در منطقه? سرایان به “زیگل” و “لیکوند” تغییر نام مى‌‌دهد. حداکثر ارتفاع حوزه? رود ماسوله ???? متر است. ماسوله رودخان در “چومثقال” وارد تالاب انزلى مى‌شود. لذا این تحقیق در نظر دارد تا به بررسی هیدرو موفولوژی حوضه ی ماسوله رودخان پرداخته و این حوضه را از نظر هیدرولوژی و مورفولوژی مورد ارزیابی قرار دهد.
1- 2 سوالات تحقیق
آیا در حوضه ماسوله رودخان آبشار وجود دارد؟
عوامل موثر در بروز و پیدایش آبشار در حوضه ماسوله رودخان کدامند؟
آیا نوع خاک و جنس زمین در پیدایش آبشارهای حوضه نقش دارند؟
آیا شرایط اقلیمی وبارندگی در پیدایش آبشار حوضه نقش دارند؟
1-3 فرضیه تحقیق
در تعریف فرضیه می توان گفت: فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده ها، اشیاء و متغیرها، که محقق را در تشخیص نزدیک ترین و محتمل ترین راه برای کشف مجهول کمک می نماید ؛ بنابراین، فرضیه گمانی است موقتی که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد. (حافظ نیا، 1382، 110)
فرضیه یک تصور، گمان یا حدس آگاهانه درباره نتایج احتمالی تحقیق است. فرضیه، یک راه حل فرضی و یا نظریه ای است که باید ثابت شود و جوابی معقول برای مسئله تحقیق ارائه کند. در اصل، فرضیه و مسئله تحقیق با یکدیگر بسیار مرتبط هستند و اساس الگو و بررسی های تحقیق را تشکیل می دهند (علیجانی، 1380، 174)
فرضیه، توجیه و تبیین های حدسی معینی را درباره واقعیات عرضه می کند و پژوهشگران را در بررسی این واقعیات و تجارب کمک و هدایت می کند. فرضیه یک پیشنهاد توجیهی و به زبان دیگر راه حل مسئله است که هم به یافتن نظم و ترتیب در بین واقعیات کمک می کند و هم باعث استنتاج می شود. یافته های علمی دانشمندان هر یک در پی یک فرضیه و حدس و گمان علمی مقدور شده است. آنها ابتدا به صورت بنای فرضیه اقدام کرده ان و سپس در مورد آن به تحقیق و جستجو پرداخته اند (حافظ نیا، 1382، 110)
موفقیت و استحکام هر تحقیق بشر بسته به استحکام فرضیات آن است. رد یا اثبات فرضیات در تحقیق تفاوت چندانی ندارد و رسیدن به هر یک از دو نتیجه با ارزش می باشد. فرضیه را نباید معادل نظریه پنداشت. چرا که فرضیه نظریه ای به اثبات نرسیده است. (نادری و سیف نراقی، 1382، 39)
فرضیات مطرح شده در پژوهش حاضر عبارتند از :
به نظر می رسد در حوضه آبریز ماسوله رودخان آبشار وجود دارد.
به نظر می رسد نوع خاک و جنس زمین در پیدایش آبشارهای حوضه نقش دارند.
به نظر می رسد شرایط اقلیمی وبارندگی در پیدایش آبشار حوضه نقش دارند.
1 -4 اهداف تحقیق
پژوهشگر برای اینکه بتواند کار تحقیقی خودش را را حت تر شروع نماید باید هدف تحقیق را فراوری خود داشته باشد (ودیعی، 1384، 40). پژوهشگر هدف نهایی خود را بیان می کند. این موضوع هر چند که در عنوان پایان نامه به صورتی عنوان شده است ولی بهتر است در این بخش به تفصیل و روشن تر ذکر شود. (خدابخش، 1383، 11)
اهداف تعیین می کند که محقق از چه دیدی به مسئله نگاه می کند و چه چیزی را می خواهد نشان دهد، به عبارتی می توان گفت اهداف تحقیق نشان می دهد دیدگاه، افکار، تیزبینی، هوش و همچنین میزان تلاش محقق چقدر است؟ (سادات، رضوی، 1384، 55).
حوضه های آبریز بخش اصلی چشم اندازهای رودخانه ای هستند و در نتیجه، بخش وسیعی از پژوهش‎ها بر روی مشخصات آنها متمرکز شده است. این پژوهش ها شامل موقعیت جغرافیایی شبکه های رودخانه ای و شرح کمّی بافت، طرح، شکل و ارتفاع حوضه آبریز می شود. (آبراهامز، 1984)
هدف این تحقیق بطور کلی شناسایی قابلیتها و محدودیتهای مکانی و ارائه راهکارهایی در جهت تقویت قابلیت ها و کاهش محدودیتها می باشد که این تحقیق نیز در خارج از این محدوده نبوده و اهداف آن بطور عمده به شرح زیر است.
بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه ماسوله رودخان با تاکید بر آبشار
شناسایی اشکال تاثیر گذار در پیدایش آبشار در حوضه
ارائه راهکارهای مناسب برای مدیریت محیط و استفاده بهینه از آبشار های موجود
1 -5 نوع روش تحقیق
روش اصلی در این تحقیق روش تحلیلی – توصیفی و بر پایه مشاهدات میدانی است. روش تحقیق به معنای تبیین و تفسیر حرکت جهت رسیدن به حقایق مربوط به موضوع تحقیق ماست. (حافظ نیا، 1382، 19). روش تحقیق در این پایان نامه مبتنی بر روش تجربی و نیز دوروش استقرایی(حرکت از جزء به کل) وعلّی قیاسی (بررسی علت و معلول) می باشد. درراستای انجام این پژوهش از مواد و تکنیک های زیر نیز کمک گرفته شده است:
پس از انتخاب موضوع پایان نامه و طرح پرسش ها و فرضیات تحقیق، اطلاعات کتابخانه ای مورد نیاز گردآوری شد. با توجه به روش تحقیق که از نوع بررسی علت و معلول می باشد پدیده ها و فرم های ژئومورفیک(معلول) براساس فرایندهای ژئومورفولوژی (علت) مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. در مرحله بعد اطلاعات به دست آمده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و پس از تهیه نقشه ها و سایر اطلاعات مورد نیاز، نتیجه گیری و آزمون فرضیات انجام شده است.
علاوه بر این، از تعدادی از مدل های کمّی ژئومورفولوژیکی نیز بر حسب نیاز در قسمت های مختلف پایان نامه استفاده گردیده است. در این مورد می توان به مدل استرالر برای رتبه بندی آبراهه ها اشاره کرد. همچنین در مورد برآورد فرسایش و رسوب مدل فورنیه مورد استفاده قرارگرفته شده است.
1 -6 روش گردآوری اطلاعات
روش گردآوری اطلاعات به صورت زیر می باشد:
روش کتابخانه ای:
روش های کتابخانه ای در تمامی تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می گیرد، ولی در بعضی از آنها در بخشی از فرایند تحقیق از این روش استفاده می شود. (حافظ نیا، 1382، 164) برای فراهم نمودن اطلاعات، آمار و داده های مورد نیاز پژوهش از آثار مکتوب موجود در کتابخانه ها، فایل های آماری، سالنامه ها، نقشه‎ها وغیره استفاده شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. این اطلاعات به صورت کتاب، مقاله، پایان نامه، انواع سند و سیستم های اطلاع رسانی رایانه ای، آمارنامه ها و. . . در دسترس می باشد.
روش میدانی:
روش های میدانی به روش هایی اطلاق می شود که محقق برای گردآوری اطلاعات ناگزیر است به محیط بیرون برود و با مراجعه به افراد یا محیط و نیز برقراری ارتباط مستقیم با واحد تحلیل یعنی افراد، اعم از انسان، مؤسسات، سکونتگاه ها، موردها و. . . اطلاعات موردنظر خود را گردآوری کند. در واقع او باید ابزار سنجش اطلاعاتی خود را به میدان ببرد و با پرسشگری، مصاحبه، مشاهده و تصویربرداری آنها را تکمیل نماید و سپس برای استخراج، طبقه بندی و تجزیه و تحلیل به محل کار خود برگردد. (حافظ نیا، 1382، 179) در زمینه عملیات و مطالعات خاص میدانی، طی انجام پژوهش، مشاهده های مقدماتی از حوضه آبریز ماسوله رودخان مانند بررسی های ژئومورفولوژیک، مورفومتریک، عکس برداری، استفاده از نقشه های توپوگرافی و انطباق آن با منطقه، اندازه گیری موقعیت مکانی و جغرافیایی پدیده های ژئومورفولوژیکی و بخصوص آبشار های موجود در این حوضه با دستگاه GpS طی مراحل تحقیق صورت پذیرفته است. در این پژوهش در بخش میدانی گردآوری اطلاعات، ضمن مراجعات متعدد به حوضه آبریزماسوله رودخان، مشاهدات میدانی با دستگاه GpS مختصات و ارتفاع آبشارهای لازم به ثبت رسیده است و تصاویر مورد نیاز از پدیده های حوضه آبریز و عملکرد آنها تهیه شده است.
1 -7 ابزار گردآوری اطلاعات
هر یک از روشهای گردآوری اطلاعات ابزار مخصوص به خود را دارد در روش متن خوانی از فیش و در روش آمار خوانی از جداول و در جای دیگر از نقشه و کروکی استفاده شده است همچنین ابزارهایی همچون کامپیوتر، نقشه، نرم افزارهای جغرافیایی، و غیره مورد استفاده قرار می گیرد.
در این پژوهش نقشه های مختلف زمین شناسی، توپوگرافی، ژئومورفولوژی، هیدرولوژی و. . . مورد نیاز می باشد. ابزارآلات برداشت میدانی از قبیل دوربین عکاسی و فیلمبرداری، کامپیوتر و غیره. . . مورد نیاز است. علاوه بر آن آشنایی با دانش GIS جهت تهیه نقشه های مورد نیاز از اطلاعات پایه ضروری می باشد و نیز آشنایی با نرم افزارهای office از جمله word و excel در این پژوهش ضروری است. در پژوهش حاضر از منابع زیر استفاده شده است:
1) نقشه های توپوگرافی منطقه با مقیاس 50000 :1 فومن، شولم
2) نقشه زمین شناسی منطقه با مقیاس 100000 : 1 بندر انزلی
3) نقشه خاک و قابلیت اراضی استان گیلان با مقیاس 1:250000
4) نقشه پوشش گیاهی و کاربری اراضی استان گیلان با مقیاس 1:100000
5) اطلاعات حاصل از بررسی های میدانی
6) داده های خام و اطلاعات کمّی مورد نیاز پژوهش شامل:
– اطلاعات استانداری و سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان
– اطلاعات اقلیمی از اداره کل هواشناسی گیلان
– اطلاعات هیدرولوژی از شرکت آب منطقه ای گیلان
– اطلاعات سازمان جهاد کشاورزی گیلان
1 -8 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
در این پژوهش پس از جمع آوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانه ای و میدانی به سازماندهی و طبقه بندی داده های خام پرداخته و پس از آن با استفاده از نرم افزار های مختلف به آماده نمودن آمارهای خام به جهت استفاده در روشهای تجربی و آماری به جهت مطالعات پرداخته و در نهایت به تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته خواهد شد.
1 -9 سوابق تحقیق
محقق بر اساس مطالعاتی که پیرامون گذشته موضوع تحقیق و کارهای دیگران انجام داده، باید نسبت به بیان خلاصه ای از آن ها اقدام کند. اشاره به نام محقق و اثر وی، تاریخ تحقیق و عنوان آن و سرانجام نتایج و دستاورهای تحقیق در حد مندرج در چکیده آن کفایت می نماید. همچنین اشاره به نظریه ها و اصولی که پیرامون مسئله وجود دارد، در این قسمت ضروری است (حافظ نیا، 1382، 291).
در این بخش محدوده منابع اطلاعاتی استفاده شده (اعم از پژوهش های قبلی نویسندگان یا دیگران در آن زمینه) مشخص می شود و پژوهشگر با اشاره به کارهای انجام شده از قبیل ویژگی متمایز کنند، کار انجام شده خود را شرح می دهد (خدابخش 1383، 11).
بررسی پیشینه تحقیق معمولاً نقدی از دانش موجود درباره موضوع پژوهش است. بررسی پیشینه تحقیق اگر به درستی صورت گیرد، به بیان مسئله کمک می کند و یافته های تحقیق را به پژوهش های قبلی متصل می‎سازد. بررسی پیشینه تحقیق مقاصد زیر را برآورده می کند.
1. تعریف و تجدید مسئله
2. قرار دادن یافته های تحقیق در چارچوب قبلی
3. اجتناب از دوباره کاری
4. انتخاب روش ها و ابزارهای اندازه گیری دقیق تر (صابری فر، 1384، 98)
اریک می گوید: پیشینه تحقیق فرصتی برای کامل کردن فهرست منابع است. (محمدی، 1386، 216)
– ژان تریک برای اولین بار در سالهای 1960 تا 1970 در مرکز پژوهشهای جغرافیایی طبیعی کاربردی استرازبورگ فرانسه از ترکیب سه سری داده های (نقشه های موفورمتری) ، پوشش گیاهی و رژیم و کیفیت جریان آب اصطلاح هیدروموفولوژی را بیان نموده و نقشه ای تحت این عنوان تهیه نموده است.
– رجائی، عبدالحمید، 1373، در کتاب خود تحت عنوان ژئومورفولوژی کاربردی در برنامه ریزی عمران ناحیه ای می گوید تجزیه و تحلیل داده های هیدرومترویک به وسیله هیدروموفولوژی بسیار ساده است. زیرا بااین نقشه ها می توان منشأ مواد حمل شده توسط رودخانه ها که مشکلات مهمی را در قلمرو هیدرولیک ایجاد می کند شناسایی نمود.


پاسخ دهید