مجتمع های مسکونی در ایران

احداث بناهای مسکونی با شیوه امروزی ابتدا در شهرهای بزرگ آمریکا و سپس اروپا آغاز شد و پس از گذشت چند دهه در کشورهای در حال توسعه نیز متداول گردید. از حدود نیم قرن قبل ساختن بناهای مسکونی در ایران آغاز گردید .

در کلیت طراحی مجتمع ها به دو گونه تقسیم می شوند:

الف)مجتمع های عمودی(برج های مسکونی)

ب)مجتمع های افقی(سایت های مسکونی با وجود ساختمانهای یک یا دوطبقه)

اولین ساختمانهای بلند مسکونی در تهران در حدود سالهای 1340-1330 ساخته شد. ساختن ساختمانهای مسکونی بلند در ایران در ابتدا حاصل ضرورت های عملکردی،اجتماعی و یا توسعه شهری نبود و این امر در تقلید از شهرهای بزرگ جهان صورت گرفت.[1]

در دهه های اخیر احداث ساختمانهای بلند با کاربری مسکونی جهت کمک به حل مشکل مسکن  مورد توجه قرار گرفت. از سوی دیگر افزایش قیمت زمین در بعضی مناطق پر تراکم شهرهای بزرگ و ضرورت ایجاد ساختمانهایی برای فعالیت های گسترده و متمرکز اداری،تجاری و بازرگانی،زمینه های احداث بیش از پیش این ساختمانها را قبل از تدوین ضوابط و مقررات لازم در این مورد فراهم ساخت. به نحوی که این سلختمانها سبب بروز مشکلاتی در شهرهاگردیده اند.

با این حال در شرایط زمانی کنونی شهد گسترش روز افزون ساخت ساختمانهایی هستیم که لزوم تدوین معیارها و ضوابط معماری در ارتباط با طراحی و احداث این گونه بناها بیش  از پیش ضروری به نظر می رسد.

2-1-3-1- مجتمع سازی در تهران

از سال 1300به بعد، با تثبيت دولت و قدرت گرفتن حکومت مرکزي، روند صنعتي شدن کشور ايران به مرحله اي جديد رسيد و در اين راستا روند تجدد گرايي نيز اثر خود را بر ابعاد مختلف جامعه بر جاي گذاشت. اولين نتايج فيزيکي اين روند در محيط هاي شهري از سالهاي 1316-1309 قابل تامل است. در اين دوره اولين اقدامات بلند مرتبه سازي در مورد ساخت وزارتخانه ها و سازمانهاي مختلف، در تهران صورت گرفت. جنگ جهاني دوم روند نوسازي شهر تهران را دچار وقفه ساخت، اما پس از کودتاي 28 مرداد سال 1332 و با اتکا به در آمدهاي روز افزون نفت، شهر نشيني رو به رونق گذاشت و براي اسکان مهاجران تدابيري انديشيده شد.

در دوره اي که بلند ترين ساختمان تهران، ساختمان 4 طبقه باشگاه افسران بود، نخستين ساختمان بلند مرتبه تهران که ساختماني 10 طبقه بود توسط مهندس هوشنگ خانشقاقي در سالهاي 30-1328 طراحي و ساخته شد. اين ساختمان براي اولين بار داراي آسانسوري بود که خود مهندس معمار آن طراحي کرده بود. ساختمان بلند ديگر، ساختمان ((پلاسکو)) داراي 16 طبقه بود که در سالهاي 41-1339 توسط طراحان اسرائيلي طراحي گرديد. اين ساختمان اولين ساختمان بلند داراي اسکلت فلزي در ايران بود. ساختمان آلومينيوم، داراي 13 طبقه که در سال 1343 ساخته شد بناي ديگري بود که داراي اسکلت فلزي و مجهز به دو دستگاه آسانسور بود. ((ساختمان بانک کار)) نيز از جمله ساختمانهاي بلند ديگري است که در خيابان حافظ و در سالهاي دهه 40 طراحي و اجرا گرديد.[2]

در حقيقت گسترش غول آساي تهران از دهه 1340 به بعد، با بناي ساختمانهاي بلند وزارتخانه ها و هتلهاي بزرگ آغاز شد. در سالهاي 57-1340 با سرمايه گذاري بانک رهني، سازمان مسکن و وزارت مسکن، شهرکها و مجتمعهاي مسکوني و بلند مرتبه در تهران احداث شدند. نخستين مجموعه مسکوني تهران، مجموعه بهجت آباد بود که در سالهاي 49-1343 يعني سالهاي آغاز کار وزارت آباداني و مسکن بنا شد. ساخت اين مجموعه پس از تصويب و تدوين قانون تملک آپارتمانها در سال 1343 براي تشويق احداث ساختمانهاي بلند مسکوني آغاز شد. در اين طرح فضاي سبز وسيعي در نظر گرفته شده بود اما هنگام ساخت تعداد آپارتمانها زياد و فضاي  سبز کمتر شد. عمده ترين شهرکها و مجتمع هاي مسکوني بلند مرتبه اين دوره عبارتند از شهرک اکباتان در شمال فرودگاه مهرآباد به وسعت 100 هکتار، شهرک لويزان در شمالشرقي تهران با 10000 واحد مسکوني و مجتمع مسکوني آتي ساز در شمال تهران.[3]

پس از تصويب ماده 100 اصلاحي قانون مالياتي مستقيم( مصوب 1345)مجتمع مسکوني سامان(شماره 1)، در 20 طبقه و در ضلع شمالي بلوار کشاورز آغاز به ساخت گرديد. ماده 100 به منظور تشويق و ترغيب مالکان و صاحبان سرمايه به احداث ساختمانهاي  بلندتر از 10 طبقه تنظيم شده بود.((شرکت ساختماني سامان ايران))طراح مجتمع مسکوني سامان، از سوي دولت و با مديريت صاحبان نفوذ تشکيل شده بود و هدف عمده از تاسيس آن ترويج ساختمانهاي بلند مسکوني و آزمون عملي قانون تملک آپارتمانها بود. در اين ساختمانها براي نخستين بار از عناصر پيش ساخته بهره گرفته شده بود.

در سالهاي دهه 50، در سه منطقه شمال، شمال غرب و مرکز تهران بلند مرتبه سازي رونق بيشتري داشت. در قسمتهاي شمال و شمال غرب، استقرار انواع مجموعه هاي مسکوني حاکي از آن است  که به علت گراني قيمت تمام شده ساختمانهاي بلند، سياست تشويق و ترغيب بلند مرتبه سازي براي تامين مسکن اقشار کم درآمد و متوسط حاصل ديگري داشت. در قسمتهاي مرکزي و شمال ساختمانهاي بلند مرتبه فراواني با کاربري تجاري و اداري بنا شدند. 80 درصد اينگونه ساختمانها با دخالت غير مستقيم و مستقيم يا طراحي موسسات و افراد خارجي ساخته شدند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تا 10 سال فعاليتهاي بلندمرتبه سازي متوقف شد و ساخت و ساز اينگونه ساختمانها به تکميل مجموعه هاي مسکوني نيمه تمام محدود گرديد. در سالهاي پاياني دهه 60، در پي افزايش قيمت زمين در تهران و آغاز فروش تراکم از سوي شهرداري، موج جديد بلند مرتبه سازي آغاز گرديد وبيشتر مناطق شمالي تهران بخصوص مناطق 1،2و3 شهرداري را تحت تاثير قرار داد. در اين روند ارگانها و نهادهاي دولتي نيز مشارکت داشته و با برج سازيهاي جديد يا اضافه کردن بلوک هاي مسکوني تحت پوشش خود شروع به فعاليت نمودند. [4]

[1] گلابچی،محمود(1376)”معیارهایی برای طراحی و ساخت ساختمانهای بلند”نشریه هنرهای زیبا،شماره 9،دانشگاه تهران

[2] عابدين درکوش، سعيد،(1374)” نقش مسکن به عنوان يک نوع دارايي و امنيت اقتصادي براي خانوار ايراني”،مجله معماري و شهرسازي،شماره 44و45

[3] گلابچی،محمود(1376)”معیارهایی برای طراحی و ساخت ساختمانهای بلند”نشریه هنرهای زیبا،شماره 9،دانشگاه تهران

[4] گلابچی،محمود(1376)”معیارهایی برای طراحی و ساخت ساختمانهای بلند”نشریه هنرهای زیبا،شماره 9،دانشگاه تهران

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

بررسی قابلیت های مجتمع زیستی