تعريف جرايم رايانه‌ای

 طيف وسيعی از افعال مجرمانه كه در ذيل مفهوم جرایم رايانه‌ای قرار دارند و ماهيت متغير آنها كه ناشی از پيشرفت لحظه‌ به لحظه‌ای فناوری اطلاعات و شيوه‌های سوء استفاده از آن است، ارائه تعريفی جامع و مانع از اين جرايم را مشكل نموده­است تا آن جايی كه در جديدترين و جامع‌ترين سند بين‌المللی موجود در اين زمينه (كنواسيون جرايم سايبر 2001 بوراپست) تعريفی از اين جرایم به عمل نيامده است.[1]

در سال 1986 سازمان همكاری و توسعه اقتصادی جرم رايانه‌ای را چنين تعريف كرده است: «هرگونه سوء استفاده از رايانه از جمله رفتار غير قانونی، غير اخلاقی يا غير مجاز مربوط به پردازش اتوماتيک و انتقال داده‌ها.»[2]

كميته اروپايی مسائل جنايی در شورای اروپا در سال 1989 در گزارش كار خود بيان كرد كه: «هر فعل مثبت غير قانونی كه رايانه، ابزار يا موضوع جرم باشد جرم رايانه‌ای است. به عبارت ديگر هر جرمی كه ابزار يا هدف آن تاثيرگذرای بر عملكرد رايانه باشد.» در تعريف ديگری آمده است: «هر عمل مثبت غير قانونی كه در آن، رايانه ابزار يا موضوع جرم باشد، جرم رايانه‌ای است.»[3]

در نظام حقوقی ايران تعريفی اجمالی و مقنن در خصوص جرایم رايانه‌ای وجود ندارد و تمايز آنها از جرايم سايبر چندان واضح و مشخص نيست. شايد به اين دليل قانون‌گذار ايران در قانون جرایم رايانه‌ای مصوب 5/3/1388 تعريفی از جرایم رايانه‌ای ارائه نداده­است.[4] در واقع در حقوق ایران تعریف جرایم رایانه­ای به سکوت واگذار شده و در بیشتر موارد تقریباً همان تعریف ارایه شده از طرف سازمان همکاری و توسعه اقتصادی را پذیرفته اند.[5] ليكن با توجه به جرایم مندرج در اين قانون نشان می­دهد كه قانون گذار جرايم رايانه‌ای را در معنای عام و موسع به كار برده­است كه شامل جرایم سايبر نيز می‌شود.

با توجه به مطالب فوق، می­توان در تعریف جرم سایبر[6] یا رایانه­ای گفت: «هر گونه فعل یا ترک فعل در فضای تبادل اطلاعات از طرف قانون گذار جرم قلمداد شود جرم سایبری یا رایانه­ای گفته می­شود.»[7] حال چه نظیر آن در دنیای فیزیکی وجود داشته باشد، مثل سرقت و کلاهبرداری که فضای سایبری اینگونه جرایم را تسهیل و تسریع می­کند، چه اینکه یک جرم صرف رایانه­ای باشد مانند نشر ویروس. البته باید اذعان داشت که به علت درهم تنیدگی بیش از حد فعالیت­های امروزی با فضای تبادل اطلاعات نمی­توان جرایم را بر این مبنا تفکیک کرد.

 

2-1-7- تعریف سرقت سنتی

 

واژه سرقت در کتاب­های لغت به معنای گرفتن شی­ء در پنهان است و در معنای آن مفهوم خفا و پنهان اخذ شده است.[8] از این رو به طور کلی یکی از معانی آن پوشیده و مخفی شدن است و«سرق » به معنای «خفی » آمده است.[9] استراق سمع یعنی مخفیانه گوش دادن.[10] در قرآن کریم نیز چنین آمده است: « الا من استرق السمع فا تبعه شهاب مبین.»[11]

در قانون مجازات اسلامی 1392 قانونگذار فصل هفتم از بخش دوم از کتاب حدود را اختصاص به سرقت داده­است که در این فصل به موجب ماده267 این قانون سرقت چنین تعریف شد: «سرقت عبارت از ربودن مال متعلق به غیر» و در شرایط سرقت حدی در ماده268 قید مخفیانه بودن را ذکر کرده است.[12]

 

[1]  . خرم‌ آبادی ع،1382، جرایم فناوری اطلاعات، رساله‌ی دكترای حقوق جزای جرم شناسی، دانشگاه تهران. ص 75.

[2] Organisation for Economic Co-operation and Development

|[3]. تركی غ، نگرش علمی و كاربردی به جرایم رايانه‌ای. ماهنامه دادرسی. شماره 77

[4] .   طارمی م ، 1387،گذری بر جرايم ‌رايانه‌ای ، ص 88.

 .[5] پاکزاد ب، جرایم رایانه،1380، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، ص 38 .

[6] Purs Cyber Crime.

.[7]تعاریفی که تا کنون در منابع مختلف ارائه شده، هیج یک جنبه حقوقی ندارند، بلکه بیشتر سعی شده ماهیت اینگونه جرایم تبیین گردد.

 .[8]  ابی الحسین احمد بن فارس زکریا، معجم مقاییس اللغه، 1404،  مکتب الاعلام الاسلامی،قم، 1404، ه.ق .

 . [9]  محمد بن ابن منظور، لسان العرب 1407 ه.ق ، یعقوب فیروزآبادی، القاموس المحیط، چاپ دوم، موسسه الرساله، بیروت.

[10] . نشر ادب الحوزه، 1363، قم.

[11]  . مگر هر شیطانی که برای استراق سمع به آسمان نزدیک شد، در این صورت تیرشهاب شعله آسمانی او را تعقیب کرد. حجر18.

[12] . ماده 212 قانون مجازات اسلامی 1361 سرقت عبارتند از: سرقت عبارت است از این كه «انسان مال دیگری را به طور پنهانی برباید.» و در ماده 215 همین قانون آمده بود :«سرقت در صورتی باعث حد میشود كه به صورت مخفیانه انجام گیرد .»

ماده197 قانون مجازات اسلامی 1375 سرقت عبارتند از:«ربودن مال دیگری به طور پنهانی.»

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

تحليل جرم شناختی سرقت در فضای سايبری