انتقال ارادی حق زارعانه در مدت قرارداد زراعی :

چنانچه مدت قراردادهای زراعی اعم از اجاره و مزارعه برای مدت زمان طولانی بین مالک و زارع منعقد گردد و به واسطه استمرار عملیات زراعی و ایجاد مرغوبیت و با ابقای مرغوبیت سابق مستحق حق زارعانه شود.آیا زارع در طول مدت قرارداد زراعی با وجود اینکه هم مالک منافع می باشد و هم مستحق عقد زارعانه حق انتقال حق زارعانه را به همراه انتقال مورد معامله به شخص دیگری دارد؟

از جمله روش های ایجاد حق زارعانه قراردادها ی زراعی است .از مهمترین قراردادهای رسمی نیز اجاره زمین و عقد مزارعه هست چنانچه منشای حق زارعانه ناشی از عقداجاره باشد به موجب اصل انتقال پذیری پیش بینی شده در ماده 474 قانون مدنی مستاجر(زارع)می تواند حق زارعانه را ضمن انتقال منافع عین مستاجره به دیگری انتقال دهد مگر اینکه در قرارداد این حق از زارع سلب و برخلاف آن شرط شده باشد.

از مراجعه به مقررات مربوط به عقد اجاره نیز متن ومصوبه ای که به صورت آمرانه اراده مبتنی بر عرف طرفین در تعلق حق زارعانه با وصف قابلیت انتقال آن را غیر نافذ اعلام کرده باشد ،ملاحظه نمی شود.

اگرمنشا حق زارعانه،عقد مزارعه باشد،این تردید ایجاد می شود که آیا انتقال ارادی حق زارعانه بدون اذن مالک در مدت قرارداد با ماده 541 قانون مدنی در تعارض است یا خیر ؟ بعضی معتقدند انتقال ارادی حق زارعانه بدون اذن مالک با ماده 541 قانون مدنی تعارض ندارد.زیرا قانونگذار در ماده 541 قانون تسلیم زمین از ناحیه عامل به دیگری را منوط به رضای مزارع کرده است ولی با توجه به مبنايی که برای حق زارعانه قایل شدیم ((شرط ضمنی)) چنین رضاعی حاصل است به خصوص آن حکم ماده 541 قانون مدنی به مجرد واگذاری زمین ناظر بوده و از مواردی که انتقال حق زارعانه ملازمه با تسلیم زمین ندارد منصرف است . [1]

بر نظر فوق دو ایراد وارد است اول اینکه در ماده 541 قانون مدنی،علاوه بر تسلیم زمین انتقال معامله هم منوط به رضاع مزارع هست.دوم اینکه :اذن حاصله از شرط ضمنی ناشی از عرف برای ایجاد حق زارعانه بوده است نه برای آثار آن.

انتقال ارادی حق زارعانه بدون اذن مالک ودر مدت قراردادی به همراه انتقال معامله یا ضمن انتقال عین مستاجره نافذ است زیرا :

1-حق زارعانه دارای ماهیت حقوقی مستقل و منفک از قرارداد های هست که منشاء ایجاد آن شده اند.

2-در مقررات مربوط به حق زارعانه از جمله ماده 31 آیین نامه ثبت اسناد و املاک مصوب 1317 انتقال پذیر ی حق زارعانه بدون توجه به قراردادهای اجاره و مزارعه پذیرفته شده است.

3- با سیری در عرف حاکم بر روابط مالک و زارع هم،انتقال حق زارعانه منوط به هیچ قیدی نشده است و زارعین آزادانه وبدون اذن مالک آن را انتقال می دادند .البته شرط حق انتقال به غیر در قرارداد صحیح و بین متعاملین نافذ است .

د – انتقال ارادی حق زارعانه بعد از اتمام مدت قراردادزراعی

بعد از اتمام مدت قرارداد زراعی زارع مالک منافع نیست و توافق وی با مالک در خصوص انجام عملیات زراعی به پایان رسیده است . چنانچه در قراردادزراعی اختیار انتقال حق بعد از اتمام قرارداد زراعی پیش بینی شود و یا اینکه مالک زمین در حین انتقال اذن بدهد انتقال صحیح است.اما در صورتیکه مالک با انتقال به غیر موافق نباشددر این فرض 2 نظریه است :

  • بعضی معتقدند ((چون حق زارعانه یک حق مالی تبعی است و از مصادیق حق مالی و نقل و انتقال حق مزبور بدون مانع می باشد،این حق نیز قابل انتقال است اما از آنجائیکه حق زارعانه راسا نمی تواند انتقال یابد،و ضمن انتقال منافع عین مستاجره انتقال می یابد واز طرفی دیگرموجر با این انتقال موافقت نمی نماید . انتقال حق زارعانه با الزام مشارالیه به تجویز انتقال منافع عین مستاجره و با پرداخت ارزش حق مزبور از طرف خود موجرصورت می گیرد .)) [2]

در ادامه عقیده مذکور آمده است ((این نوع انتقال انتقال قضایی نامیده می شود که زارع باید تجویز انتقال منافع را از دادگاه خواستار شود.)) [3]

[1] – سعید صفیان، خدیاان و رعایا، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره 36، 1380.

[2] – اکبر عراقی،حقوق و تکالیف زارع(مستاجر) در حق زارعانه، سایت www.aravaraviyeye.com

[3] – همان.

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسي حق زارعانه در قوانين موضوعه و منابع فقهي